Enkele maanden geleden begon ik mijn collectie boeken over
cocktails en spirits wat uit te breiden. Het viel me op dat in de meeste boeken
ook wel één of twee recepten terug te vinden waren voor “bitters”. Natuurlijk
kennen we de Angustura bitters uit Trinidad die we vooral gebruiken voor de Old
Fashioned cocktail, maar ook Orange bitters of Peychaud bitters komen wel vaker
terug in recepten.
Een bitter is een spirit waaraan kruiden en specerijen het
beste van zichzelf hebben toegevoegd. Door enkele druppels bitters toe te
voegen aan een cocktail zal je alle smaakpapillen aan het werk zetten en een
bredere smaakervaring bekomen. Hoe meer ik las over bitters, hoe meer zin ik kreeg
om zelf aan de slag te gaan en een eigen recept te bereiden. Dit gaf zelfs mee
de aanzet tot mijn drinksblog, omdat ik deze ervaring ook verslagsgewijs wou
kunnen delen.
Voor alle duidelijkheid, het gaat hier dus niet over
bitters die je gewoon kan drinken, zoals Jägermeister of Underberg. Het gaat
wel degelijk over bitters waarvan je slechts enkele druppels toevoegt aan je
cocktail. Bitters als essentieel onderdeel van een cocktail kwamen al voor in één
van de oudste definities uit 1806 : “A Cocktail is a stimulating liquor, composed
of spirits of any kind, sugar, water and bitters”.
Een extra woord van dank aan Koen van teveelkookboeken.be
die me de tip gaf voor het ultieme naslagwerk over bitters : “Bitters, a
spirited history of a classic cure-all” van Brad Thomas Parsons.
Voor mijn eerste bittersproject koos ik voor “Winter Orange
Bitters”, een klassieke orange bitters waarin ik enkele extra kruiden en specerijen wil
verwerken die typisch zijn voor de winter. Denk in de richting van Duitse Gluhwein
of Deense GlØgg en de typische geuren en smaken die daaraan zijn toegevoegd.
Eigenlijk kan je de kruiden en specerijen vrij kiezen naar je
eigen smaak, je hebt alleen minstens één echte “bitter-agent” nodig, wat meestal
een schors of wortel zal zijn.
In dit geval kies ik voor de klassieke
bittermaker die meestal gebruikt wordt voor Orange Bitters : Gentiaan. Dit is
een bloem die bekend staat om zijn geneeskrachtige eigenschappen. Wij gebruiken
de bittere wortel van deze plant.
De Spirit
Het is natuurlijk essentieel om te starten met een
uitstekende fles alcohol. In de oudste recepten die ik kon terugvinden werd
vrijwel steeds gewerkt met een wodka van 50° (=100 Proof). Hoe hoger het
alcoholgehalte, hoe sneller en gemakkelijker de alcohol de smaken en geuren van
de overige ingrediënten zal opnemen. Het vinden van de juiste alcohol bleek zowat
het moeilijkste gedeelte van dit project te worden. Een wodka van minstens 50°
bleek in België gewoonweg onvindbaar. Ik heb zelfs invoerders aangeschreven, meerdere
drankenhandels, supermarkten en horeca-speciaalzaken bezocht, talloze websites
afgeschuimd, … onvindbaar. Blijkbaar zou het iets te maken kunnen hebben met de
absurd hoge accijnzen op alcohol in België, waardoor groothandelaars het risico
niet meer nemen om minder populaire flessen aan te bieden.
Wat waren mijn opties ?
-
Ambachtelijke producenten van fruitjenevers
gebruiken vaak een “standaard” fles jenever van 38 of 40°. Deze zal uiteraard iets
trager en minder gemakkelijk de smaken en geuren opnemen door het lagere
alcoholgehalte. Dit zal prima werken voor een citroen- of appeljenever, maar
voor de zeer geconcentreerde smaak van bitters is dit absoluut geen goede
keuze.
- Een gin van 50° is wel iets eenvoudiger te
vinden, omdat gin nu eenmaal ongelofelijk hip en trendy is momenteel en omdat mensen
er ook graag wat meer geld aan willen uitgeven. Voor mij was dit absoluut geen
optie, omdat gin nu eenmaal een “afgewerkt” product is, waaraan al heel wat
extra smaken zijn toegevoegd door de botanicals die gebruikt werden tijdens de
productie. De oude recepten gebruiken meestal een wodka omdat die een zeer
neutrale smaak heeft, waar je nog alle kanten mee op kan. Je kan uiteraard ook bitters
maken met een gin of bourbon van 50° als basis, maar dan kies je daarmee alvast
voor die specifieke basissmaak als belangrijkste richting voor je uiteindelijke
smaak van de bitters.
- Pure alcohol (96°), bedoeld om te verwerken tot
een likeur kan je vrij gemakkelijk vinden in elke supermarkt. Dit is zeker een
mogelijke optie, want die gebruiken we ook zelf om vb. Limoncello te maken. (Later
dit jaar mag je hiervoor een recept verwachten !)
Wanneer we werken met pure alcohol moeten we natuurlijk de alcohol verlagen tot
50° door te versnijden met bronwater. Iets moeilijker om af te meten, veel kans
dat je de alcohol toch weer net iets te licht zal maken. En uiteraard ook niet echt
het procedé wat je terug kan vinden in de oude recepten en deze wou ik toch heel
graag als basis nemen.
Opgelet : Ook pure alcohol kost door het hoge alcoholpercentage in België
belachelijk veel. Dezelfde fles koop je in Nederland of Luxemburg voor een
derde tot de helft minder !
- We moeten dus echt naar het buitenland voor een
goede prijs, maar is de juiste fles daar dan wel te vinden ? Tijdens een dagje
Maastricht liepen we gewoon binnen bij Drankenshop Bams op de markt en vroegen een
fles Smirnoff N°57 Export Strenght Vodka
(100 Proof). Deze Smirnoff met blauw label staat in de meeste Nederlandse
drankenhandels gewoon in het rek, richtprijs 25 Euro voor 1 Liter. Je zou deze fles
ook kunnen bestellen via één van de vele Nederlandse drankenwebshops, maar dan
komen er opnieuw Belgische accijnzen bij, en samen met transport- en betaalkosten
kom je dan op ongeveer 50 Euro voor exact dezelfde fles. Voor dat prijsverschil
kan je beter zelf even de grens over rijden en nog wat gaan shoppen !
- Intussen heb ik reeds een reservefles in mijn
berging staan. Tijdens een weekendje Luxemburg liep ik binnen in een Match
(Inderdaad, een gewone supermarkt en zelfs geen drankenwinkel), waar ik voor
nog enkele euros minder een fles Gorbatschow Wodka 50° kocht.
Ingrediënten
½ Liter Wodka 100 Proof (50°)
3 grote sinaasappelen
Een kwart kopje gedroogde sinaasappelschillen (in stukjes)
1 Steranijs
1 Kaneelstokje
8 groene Kardemompeulen
¼ theelepel Korianderzaden
½ theelepel Gentiaanwortel
¼ theelepel Allspice
Voor de tweede fase :
235 ml bronwater
2 eetlepels suikerwater
Werkwijze
Fase 1 : Het voorbereiden van de botanicals
Met een dunschiller schil je de sinaasappelen. Wanneer we
citroenen schillen of zesten om zelf Limoncello te maken, zorgen we ervoor
dat we alleen de gele zeste meehebben en zeker niet het bittere witte laagje
eronder. In dit geval maakt het natuurlijk niet zoveel uit omdat we toch een
bitter product maken. Snij de zestes in reepjes en doe ze in een grote, goed
afsluitbare, bokaal.
Het sap van de sinaasappelen heb je niet nodig, dus dat kan je eventueel
uitpersen en de volgende ochtend bij je ontbijt drinken of er een lekkere
cocktail mee maken. Voeg nu ook de rest van de botanicals toe, alleen de
kardemompeulen mag je vooraf nog even kneuzen met een stamper.
Als laatste voegen we ook de wodka toe. In het originele
recept spreken ze over twee cups (een Amerikaanse maat), wat overeenkomt met
473 ml. De bedoeling is alleszins dat alle ingrediënten volledig bedekt zijn
door de wodka en daar had ik toch iets meer voor nodig zodat ik op ongeveer een
halve liter uitkwam. Sluit de bokaal, schud alles eens goed door elkaar en zet
het op een rustige plek op kamertemperatuur gedurende twee weken. Elke dag even
kort opschudden.
Fase 2 : Filteren
Na twee weken gaan we de inhoud overgieten in een andere bokaal,
doorheen een trechter met een kaasdoek. Bedoeling is om enkel het vocht over te
houden, de kaasdoek zal alle botanicals tegenhouden. Heb je geen kaasdoek dan
kan je het ook proberen met een koffiefilter, maar dat gaat wel heel wat langzamer.
Herhaal desnoods meerdere keren tot alle stukjes eruit zijn. Ik kocht de
kaasdoeken in een natuurvoedingswinkel.
Heel wat hippe YouTube-recepten stoppen hier en gaan deze
bitters gewoon bottelen. Zowat alle oude recepten gaan nog een stevige stap
verder. In een tweede fase gaan ze de gebruikte botanicals inkoken met water en
opnieuw laten rusten. Omdat het van bij de start duidelijk was dat ik liefst de
oude werkwijze wil toepassen gaan we dus verder met de volgende stap.
Fase 3 : Inkoken van de botanicals
Zet voorlopig je bokaal met op smaak gebrachte wodka veilig
aan de kant. Deze heb je pas terug nodig op het einde van dit project.
Zorg dat je alle botanicals kan recupereren en gooi deze in
een sauspan. Voeg 235 ml bronwater toe en breng aan de kook. Zodra het mengsel
kookt verlagen we de temperatuur, zetten een deksel op de pan en laten dit nog
10 minuten sudderen. Daarna halen we de sauspan van het vuur en laten ze
volledig afkoelen. Alles overgieten in een bokaal met deksel (dus met de
botanicals !) en wegzetten op een donkere plaats bij kamertemperatuur gedurende
een week. Elke dag even kort opschudden.
Fase 4: Opnieuw filteren en bottelen
Na een week wachttijd gaan we ook deze vloeistof filteren
doorheen een kaasdoek. Wanneer we opnieuw een heldere vloeistof bekomen gaan we
deze samenvoegen met de vloeistof uit Fase 1. Voeg ook het suikerwater toe en
schud alles krachtig door elkaar zodat alle vloeistoffen zich vermengen. Heb je
geen suikerwater bij de hand gebruik dan een lepeltje vloeibare honing.
Laat deze bokaal nu 3 dagen bij kamertemperatuur staan
zonder er nog aan te komen.
Na drie dagen kan je eventuele bovendrijvende deeltjes nog
afschuimen. Twijfel je aan de zuiverheid dan kan je voor alle zekerheid nog eens extra overgieten
doorheen een kaasdoek. Daarna is het tijd om te bottelen.
Verdeel de bitters
over kleine flesjes met een ‘dripper’, dit is een dopje wat ervoor zal zorgen
dat wanneer je giet met het flesje, er een reeks druppels uitkomt i.p.v. een
straal. Alternatief kan je ook kiezen voor vintage medicijnflesjes met een
glazen druppelteller.
Deze bitters zijn in principe onbeperkt houdbaar, door het
hoge alcoholgehalte. Experts geven aan dat de meest optimale smaak minstens een
jaar behouden blijft.
Uiteraard willen we nu zo snel mogelijk onze bitters gaan
testen in een aantal cocktails.
Deze Winter Orange Bitters komen zeer goed tot
hun recht in klassieke cocktails als de Martini of Old Fashioned, maar zelfs
een druppeltje in een glas tonic kan verbazen.
Volgens de schrijver van het
Bitters-boek is de Old Fashioned door zijn eenvoud trouwens de ideale cocktail
om bitters te testen.